معرفی شاخص ضریب حوادث + نحوه محاسبه

حوادثی که در محیط‌های کاری رخ می‌دهند، منجر به خسارات مالی و جانی می‌شوند. همچنین در مواردی ممکن است این حوادث به محیط زیست نیز آسیب وارد کند. در نهایت این موضوع باعث از دست دادن زمان و هزینه می‌شود. برای کاهش دادن اینگونه حوادث، سازمان HSE (سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست) تاسیس شد. در این بخش از آداک فیدار به معرفی و نحوه محاسبه شاخص ضریب حوادث می‌پردازیم.

منظور از حادثه چیست؟

در دایره المعارف سازمان بین الملی کار، حادثه یعنی یک اتفاق پیش بینی نشده و خارج از انتظار که منجر به آسیب و خسارت شود.

تعریف حادثه ناشی از کار بر اساس ماده ۶۰ قانون تامین اجتماعی، عبارت است از “حادثه‌ای که در زمان انجام وظیفه و برای فرد بیمه شده اتفاق افتاده است.” اما منظور از در زمان انجام وظیفه این است که فرد بیمه شده در کارگاه، موسسات وابسته، ساختمان و یا محوطه مشغول انجام کار باشد. همچنین شرایطی نیز وجود دارد که به دستور کارفرما در خارج از محیط کارگاهی مامور به انجام کاری شده باشد. باید توجه داشته باشید که تمام زمان رفت و آمد به خانه و کارگاه و یا برعکس، در تایم کاری به حساب می‌آید.

یک تعریف دیگر از حادثه بر اساس استاندارد OHSAS ۱۸۰۰۱-۲۰۰۷ وجود دارد. حادثه رویدادی است که باعث مصدومیت، بیماری و یا مرگ می‌شود.

شاخص کمی ضریب حوادث

شاخص کمی ضریب حوادث، ۴ نوع مختلف دارد. این چهار نوع ضریب عبارت‌اند از:

1. تکرار حادثه
2. شدت حادثه
3. بروز حادثه
4. شدت تکرار حادثه

تکرار حادثه یا FR- Frequency Rate

یکی از شاخص های ضریب حوادث، ضریب تکرار حادثه است. برای محاسبه تعداد دفعات یک کارگاه با کارگاهی دیگر با همان نوع کاربری، از این ضریب استفاده می‌کنیم. در این ضریب تعداد کارگران را به عنوان معیار قرار می‌دهیم. این ضریب تعداد حوادثی که باعث از دست دادن زمان کاری در تعداد مشخص ساعت کاری در محدوده زمان خاص به ما نشان می‌دهد.

روش محاسبه

این ضریب را می‌توانید به روش‌های مختلف محاسبه کنید. که شامل موارد زیر می‌شوند:

• بر اساس سازمان بین المللی کار ILO و موسسه استاندارد ملی آمریکا: تعداد دفعات حادثه برابر است با تعداد حوادث ضربدر یک میلیون تقسیم بر جمع کل ساعات کار مفید کارگران. البته نکته‌ای وجود دارد که موسسه استاندارد آمریکا، این ضریب ۱ میلیون ساعت کاری را برای شرکت‌هایی که بیش از ۵۰۰ کارگر دارند، پیشنهاد کرده است.

• بر اساس سازمان ایمنی و بهداشت حرفه‌ای آمریکا OSHA: تعداد حوادث ضربدر دویست هزار تقسیم بر جمع کل ساعات مفید کارگران. سازمان ایمنی و بهداشت حرفه‌ای آمریکا، ضریب ۲۰۰ هزار را برای کمپانی‌هایی پیشنهاد داده است که تعداد کارکنان آنها زیر ۱۰۰ نفر است.

• FR: عدد حاصل شده از فرمول‌های گفته شده نشان دهنده این است که در یک مدت زمان مشخص، یعنی به ازای یک میلیون ساعت یا دویست هزار ساعت کار، چه تعداد دفعاتی این حادثه رخ داده است.

نکته: در این ضریب تعداد کارگران آسیب دیده‌ای به حساب می‌آید که حداقل ۲۴ ساعت تحت درمان بوده یا استراحت کرده باشد.بر اساس نظر متخصصان و کارشناسان ایمنی و حفاظت صنعتی، اگر این ضریب در یک کارخانه یا کارگاه بین صفر تا ۱۰ باشد، می‌توان گفت که آن کارخانه اصول ایمنی را به خوبی رعایت کرده است.

شدت حادثه یا SR- Severity Rate

این شاخص ضریب حوادث روزهای کاری تلف شده را به ما نشان می‌دهد.

روش‌ محاسبه

• بر اساس سازمان بین المللی کار: تقسیم مجموع روزهای تلف شده به دلیل حادثه در یک مدت زمان مشخص ضربدر هزار تقسیم بر جمع کل ساعات کار مفید کارگران در همان مدت معین.

• مطابق انجمن آمریکایی بررسی حوادث: تقسیم مجموع روزهای از دست رفته به دلیل وقوع حادثه در یک محدوده زمانی معین ضربدر یک میلیون تقسیم بر جمع کل ساعات کار مفید کارگران در همان مدت زمان مشخص.

• مطابق سازمان OSHA: تقسیم مجموع روزهای کاری از دست رفته به سبب وقوع حادثه در مدت زمان مشخص ضربدر دویست هزار تقسیم بر جمع کل ساعات کار مفید کارگران در همان زمان معین.

• SR: عدد به دست آمده از فرمول‌های این روش ضریب شدت حادثه را به ما نشان می‌دهند. به این صورت که در یک مدت زمان مشخص به ازای هر ۱۰۰۰ ساعت کار (یا بر اساس فرمول انجمن آمریکایی بررسی حادثه یک میلیون یا مطابق سازمان ایمنی و بهداشت آمریکا دویست هزار) کل آن شرکت این مقدار روز را توقف تولید داشته‌اند.

نکته: برای هر نوع از کار افتادگی یا آسیب تعداد روزهای معینی که در نظر گرفته شده، بایستی به جداول مربوطه مراجعه کرد. با توجه به توصیه کنفرانس بین المللی آمارگران در سال ۱۹۷۴ روزهای از دست رفته مربوط به فوت هر کارگر معادل ۷۵۰۰ روز است. از نظر کارشناسان اگر عدد به دست آمده از این معادله‌ها، زیر یک باشد، نشان دهنده رعایت درست مسائل ایمنی از سوی آن کارگاه یا کارخانه است.

بروز حادثه یا IR- Incidence Rate

سازمان بین المللی کار برای آن دسته از شرکت یا کارخانه‌هایی که به هر دلیلی اطلاعات لازم برای مجموع ساعات کار کلیه کارگران و روزهای تلف شده به سبب حادثه را ندارند، یک فرمول پیشنهاد داده است. مجموع حوادث در مدت زمان مشخص ضربدر هزار تقسیم بر حد متوسط کارگران در معرض خطر در همان مدت معین.

IR: عددی که از طریق فرمول گفته شده به دست آورده‌اید، به این معنی است که به ازای هزار ساعت کاری از مجموع کارگران موجود در یک سازمان یا کارخانه چند نفر آن‌ها دچار حادثه شده‌اند و احتمالوقوع حادثه در شرکت به ازای هر هزار ساعت کاری چقدر است.

شاخص ضریب شدت تکرار حادثه یا FSI- Frequency Severity Indicator

ضرایب تکرار حادثه و شدت حادثه به تنهایی برای مقایسه عملکرد وضعیت ایمنی و بهداشت شرکت‌ها کافی نیست. در نتیجه در بررسی مقایسه‌ای از شاخص تکرار حادثه استفاده می‌کنیم. چرا که این شاخص ترکیب ضریب شدت حادثه و ضریب تکرار حادثه است.

روش محاسبه این شاخص ضریب حادثه

جذر تکرار حادثه در شدت حادثه بخش بر هزار

FSI: عددی که از فرمول بالا به دست آوردیم، نشان دهنده این است که به ازای هزار ساعت کاری مضرب شدت و تکرار حادثه چه تغییراتی داشته‌اند. به زبان ساده تر، تغییرات هر یک از این ضرایب را در هم ضرب کنید و اثر این تغییرات را نشان می‌دهد. به این صورت که در یک ماه شاید شاخص تکرار حادثه عدد بالایی باشد، اما به دلیل اینکه میزان استراحت در این حوادث کم بوده، شدت حادثه عدد بالایی به دست نیاید. در این حالت تکرار حادثه به تنهایی نمی‌تواند معیار خوبی برای نشان دادن وضعیت در آن ماه باشد و بهتر است تا ترکیبی از شدت و تکرار را به عنوان معیار انتخاب و تفسیر کنید.

اما ممکن است در یک ماه تعداد حوادث کم باشد و عدد تکرار حادثه عدد کمی باشد. امکان دارد حادثه فوت یا نقص عضوی اتفاق افتاده باشد که باعث بالا رفتن عدد شدت حادثه در آن ماه شده باشد. برای بهتر نشان دادن وضعیت ایمنی در آن ماه توصیه می‌شود تا از شاخص شدت تکرار حادثه استفاده کنید.

از نظر کارشناسان ایمنی اگر عدد به دست آمده زیر ۰.۱ باشد، می‌توان گفت که آن کارخانه یا شرکت اصول ایمنی را به خوبی رعایت کرده است.

ضریب T ایمن یا Safe-T-Score از شاخص‌های ضریب حادثه

ضریب T ایمن شاخص آماری و بدون واحد است که نشان دهنده عملکرد ایمنی سازمان در یک بازه زمانی معین، بر اساس ضریب تکرار حادثه جدید و قدیم به ازای میزان ساعت کاری معین می‌باشد.

سخن پایانی

در این مقاله به معرفی و نحوه محاسبه انواع شاخص ضریب حوادث پرداختیم. این شاخص‌ها به ما کمک می‌کنند تا بتوانیم زمان و روز و دیگر موارد از دست رفته در محیط کار را محاسبه کنیم و از آنها آگاه باشیم. برای مثال می‌توانید تعداد تکرار یک حادثه مشخص را در دو کارگاه یا کارخانه با یک نوع کاربری را محاسبه کنید.

مطالب مرتبط:

شاخص ایمنی HSE